دیسک گردن چیست؟
گردندرد یکی از شایعترین شکایاتی است که افراد را به مطب جراح مغز و اعصاب میکشاند، و در بسیاری از موارد ریشه اصلی آن دیسک گردن است. ستون فقرات گردنی از هفت مهره تشکیل شده که بین هر دو مهره یک دیسک قرار گرفته است؛ ساختاری با هستهای نرم و ژلهمانند در مرکز و پوششی محکم و لایهلایه در بیرون. وظیفه اصلی این دیسکها جذب ضربه و ایجاد فاصله ایمن بین مهرههاست تا حرکت گردن روان و بدون درد انجام شود.
با گذشت زمان یا در اثر فشار ناگهانی، ممکن است لایه بیرونی دیسک دچار ترک یا پارگی شود و بخشی از هسته داخلی آن به بیرون بزند. به این حالت در اصطلاح پزشکی «فتق دیسک گردن» گفته میشود. این بیرونزدگی میتواند روی ریشههای عصبی یا نخاع فشار وارد کند و همان چیزی است که درد، بیحسی یا ضعف را در گردن، شانه و بازو ایجاد میکند.
علائم دیسک گردن
شدت و نوع علائم دیسک گردن از فردی به فرد دیگر تفاوت زیادی دارد و به محل و اندازه فتق بستگی دارد. با این حال، چند نشانه در بیشتر بیماران مشترک است:
- درد گردن که معمولاً به شانه، بازو یا حتی انگشتان دست منتشر میشود.
- بیحسی، سوزنسوزنشدن یا کاهش حس در دست و بازو.
- ضعف عضلانی در اندام فوقانی که گاهی انجام کارهای ساده روزمره را دشوار میکند.
- سفتی و محدودیت حرکتی گردن، بهخصوص هنگام چرخاندن یا خم کردن سر.
- تشدید درد با سرفه، عطسه یا نشستن طولانیمدت پشت میز و کامپیوتر.
علائم دیسک گردن حاد
در فتق حاد، پارگی دیسک ناگهانی رخ میدهد و علائم بهسرعت و با شدت بیشتری ظاهر میشوند. درد در این حالت معمولاً یکطرفه است، تا ساعد و انگشتان ادامه مییابد و با هر حرکت گردن تشدید میشود. اسپاسم عضلانی و محدودیت شدید حرکتی نیز از نشانههای رایج این مرحله است. تفاوت این حالت با آرتروز گردن در سرعت شروع و الگوی انتشار درد است؛ موضوعی که در مقاله تفاوت دیسک گردن با آرتروز گردن بهطور کامل توضیح دادهایم.
علت بروز دیسک گردن چیست؟
دیسک گردن معمولاً پدیدهای تدریجی است، هرچند گاهی بهصورت ناگهانی هم بروز میکند. مهمترین عوامل زمینهساز آن عبارتاند از:
افزایش سن و کاهش طبیعی آب و انعطافپذیری دیسکها یکی از شایعترین دلایل است؛ با گذر زمان بافت دیسک خشکتر و شکنندهتر میشود. زمینه ژنتیکی نیز نقش دارد و در برخی خانوادهها مشکلات دیسک با شیوع بیشتری دیده میشود. علاوه بر این، وضعیت نامناسب بدن هنگام کار با موبایل و کامپیوتر، بلند کردن اجسام سنگین بهشکل غلط، ضربههای ناشی از تصادف یا سقوط، و فعالیتهای ورزشی پرفشار بدون آمادگی کافی، همگی میتوانند فشار مضاعفی به دیسکهای گردنی وارد کنند و زمینه فتق را فراهم کنند.
روشهای تشخیص دیسک گردن
تشخیص دقیق دیسک گردن با گرفتن شرححال، معاینه بالینی و بررسی الگوی درد و بیحسی آغاز میشود. برای تأیید تشخیص و مشخص کردن دقیق محل و شدت آسیب، پزشک معمولاً یک یا چند روش تصویربرداری را تجویز میکند:
تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) دقیقترین روش برای مشاهده دیسک، ریشههای عصبی و نخاع است. سیتیاسکن جزئیات ساختار استخوانی را بهتر نشان میدهد و در مواردی که MRI امکانپذیر نیست جایگزین مناسبی است. الکترومیوگرافی و بررسی سرعت هدایت عصبی (EMG/NCS) نیز میزان درگیری عصبها و عضلات را اندازه میگیرد و کمک میکند مشخص شود آیا فشار روی عصب هنوز فعال است یا در حال بهبود.
درمان دیسک گردن بدون جراحی
خبر خوب این است که بخش بزرگی از بیماران مبتلا به دیسک گردن، بدون نیاز به عمل جراحی و تنها با روشهای محافظهکارانه بهبود مییابند. در بسیاری از موارد، علائم طی چند هفته تا دو ماه بهتدریج کاهش پیدا میکند. گزینههای رایج درمان غیرجراحی شامل موارد زیر است:
استراحت نسبی و استفاده کوتاهمدت از گردنبند طبی برای کاهش فشار روی ریشه عصبی، مصرف داروهای ضدالتهاب و مسکن زیر نظر پزشک، فیزیوتراپی هدفمند برای تقویت عضلات گردن و افزایش دامنه حرکتی، و در موارد مقاومتر، تزریق کورتیکواستروئید اپیدورال برای کاهش التهاب اطراف عصب. نکته مهم این است که استفاده طولانیمدت از گردنبند طبی میتواند عضلات گردن را ضعیف کند، بنابراین باید تحت نظر پزشک و در بازه زمانی محدود استفاده شود.
چه زمانی جراحی دیسک گردن ضروری میشود؟
جراحی معمولاً آخرین گزینه درمانی است و زمانی مطرح میشود که درمانهای محافظهکارانه در طول چند هفته تا چند ماه نتیجه کافی نداده باشند یا علائم عصبی رو به پیشرفت باشد. دکتر حسین همدانی، جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات در تبریز، جراحی را معمولاً در این شرایط پیشنهاد میکند: ضعف پیشرونده در دست یا بازو، اختلال در تعادل و راه رفتن، درد شدیدی که به زندگی روزمره بیمار آسیب جدی زده و به درمانهای دیگر پاسخ نداده است.
بسته به محل و شدت فتق، روشهای جراحی متفاوتی از جمله دیسککتومی قدامی گردن، میکرودیسککتومی خلفی و لامینکتومی گردنی در دسترس هستند. انتخاب روش مناسب به معاینه دقیق و بررسی تصاویر تشخیصی بیمار بستگی دارد و باید توسط جراح مغز و اعصاب مشخص شود.
دوران نقاهت و بازگشت به فعالیتهای روزمره
پس از جراحی دیسک گردن، بیشتر بیماران طی چند روز اول قادر به راه رفتن و انجام فعالیتهای سبک هستند. فیزیوتراپی معمولاً چند هفته بعد از عمل آغاز میشود و به بازگرداندن دامنه حرکتی و قدرت عضلانی کمک میکند. بازگشت کامل به فعالیتهای عادی معمولاً طی چهار تا شش هفته اتفاق میافتد، هرچند این بازه بسته به نوع جراحی و شرایط بیمار میتواند متفاوت باشد. رعایت نکاتی مانند استفاده از بالش مناسب، اجتناب از ماندن طولانی در یک وضعیت ثابت و پیروی دقیق از برنامه فیزیوتراپی، نقش مهمی در تسریع بهبودی دارد.
راههای پیشگیری از دیسک گردن
پیشگیری از دیسک گردن تا حد زیادی به عادتهای روزانه بستگی دارد. نگهداشتن گردن در راستای طبیعی بدن هنگام کار با موبایل و کامپیوتر، تنظیم ارتفاع صندلی و مانیتور برای جلوگیری از خم شدن مداوم گردن، وقفههای کوتاه و منظم هنگام کار طولانی پشت میز، و تقویت عضلات گردن و شانه با تمرینات ساده کششی، همگی میتوانند فشار روی دیسکهای گردنی را بهطور محسوسی کاهش دهند
دیسک گردن مشکلی شایع اما در بیشتر موارد قابل کنترل است. تشخیص زودهنگام و مراجعه بهموقع به جراح مغز و اعصاب، شانس بهبودی بدون جراحی را بهطور چشمگیری افزایش میدهد. اگر با درد گردن، بیحسی یا ضعف در دستها مواجه هستید، بهتر است پیش از تشدید علائم برای معاینه و تعیین برنامه درمانی مناسب، وقت مشاوره با یک متخصص بگیرید.
